زمین شناسان قاره گم شده آدریا بزرگ را پیدا کردند!

grater adria - آدریا کبیر

قاره­‌ی افسانه­‌ای گم شده را فراموش کنید. زمین شناسان تکه­‌های زمانی تقریباً یک چهارم تاریخچه­‌ی یک میلیارد ساله‌ی یک قاره‌­ی مفقود شده­ را بازسازی کرده‌­اند، که در زیرِ بخش جنوبی قاره­‌ی اروپا قرار گرفته است و نه در زیر اقیانوس­ها!

Laurent Jolivet، یکی از زمین شناسان دانشگاه سوربن پاریس که در این پژوهش شرکت نداشته است، این دستاورد را “یک کار بسیار بزرگ” نامیده است. وی این چنین ادامه می­‌دهد “اگرچه تاریخچه­‌ی تکتونیکی این تکه زمین بزرگ در طی چند دهه‌­ی گذشته به طور عمومی شناخته شده بود (قاره آدریا بزرگ)، این میزان از جزئیات در بازسازی زمانی سیستماتیک بی سابقه است”.



تنها بقایای قابل مشاهده­‌ی این قاره که با عنوان “آدریای کبیر” (Greater Adria) شناخته می‌شود، سنگ آهک‌­ها و دیگر سنگ­‌های کشف شده در رشته کوه‌­های جنوب اروپا است. دانشمندان بر این باورند که این سنگ‌­ها ابتدا به عنوان رسوبات دریایی بیرون آمده‌­اند و سپس بر سطح این تکه زمین بزرگ (قاره کشف شده) کشیده شده‌­اند و در نهایت در هنگام برخورد تکتونیکی دچار بالا آمدگی شده‌اند. با این وجود، هنوز بازسازی اندازه، شکل و تاریخچه­‌ی این تکه زمین بزرگ که بخش اعظم آن میلیون‌ها سال است که در زیر دریاهای کم عمق گرمسیری قرار گرفته است، به دلیل دشواری انجام نشده است.

Douwe Van Hinsbergen، زمین شناس دانشگاه اوترخت هلند می­‌گوید که “آدریای بزرگ” تاریخچه­‌ی به شدت پیچیده­‌ای داشته است. زمین شناسان معتقدند که این قاره حدود ۲۴۰ میلیون سال پیش از ابر قاره‌­ی گندوانا (که امروزه شامل آفریقا، آمریکای جنوبی، استرالیا، قطب جنوب، شبه قاره­‌ی هند و شبه جزیره‌­ی عربستان است) جدا شده است و شروع به حرکت به سمت شمال کرده است. حدود ۱۴۰ میلیون سال پیش، این قاره­‌ی پنهان امروزی در حد و اندازه‌­ی گرینلند بوده است و عمدتاً در دریاهای گرمسیری قرار داشته است، یعنی جایی که رسوبات جمع می‌شوند و آرام آرام به سنگ تبدیل می‌­شوند. سپس در حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیون سال پیش و هنگام برخورد با قاره‌­ای که امروزه آن را اروپا می‌نامیم، تکه تکه شده و به زیر قاره اروپا فرو رفته است. تنها بخش کمی از سنگ­‌های “آدریای بزرگ” که در هنگام برخورد ساییده شده و بالا آمده‌­اند، در سطح زمین باقی مانده‌­اند و قابل مشاهده و بررسی توسط زمین شناسان هستند.

دیگر پیچیدگی این پژوهش این است که سنگ‌­های آدریای عظیم در بیش از ۳۰ کشور جهان از اسپانیا تا ایران پراکندگی دارند. Van Hinsbergen می‌­گوید: درست مانند سنگ‌­ها، داده‌ها نیز پراکنده شده‌­اند و جمع‌­آوری آن­ها بسیار دشوار است. و در نهایت ذکر می­‌کند که تا دهه­‌ی گذشته و پیش از آن، زمین شناسان به نرم افزارهای پیشرفته برای انجام چنین بازسازی­‌هایی دسترسی نداشتند. وی ادامه می­‌دهد: منطقه­‌ی مدیترانه­‌ای از نظر زمین شناسی بسیار پیچیده است؛ همه­ چیز منحنی شکل، انباشته شده و شکسته شده است.

در این مطالعه­‌ی نوین، Van Hinsbergen و همکارانش بیش از ۱۰ سال را به جمع ­آوری اطلاعات درباره­‌ی سن نمونه­‌های سنگی که تصور میرفت مربوط به “آدریا بزرگ” باشند و همچنین مسیر هر میدان مغناطیسی به دام افتاده در آن­ها پرداخته‌­اند. این موضوع، به زمین شناسان کمک می­‌کند تا علاوه بر تعیین زمان، مکان شکل‌­گیری این سنگ­‌ها را نیز تعیین کنند.

بنابر گزارش تیم تحقیقاتی Van Hinsbergen در مجله­‌ی Gondwana Research، آدریای بزرگ به جای حرکت ساده به سمت شمال، دارای حرکت پادساعتگرد است و به دیگر ورقه‌­های تکتونیکی ساییده می­‌شود. وی می­گوید: اگرچه این برخورد تکتونیکی با سرعت­‌هایی نهایتاً تا ۳ الی ۴ سانتی متر بر سال رخ داده است، باعث خرد شدگی ضخامت ۱۰۰ کیلومتری پوسته و انتقال بخش اعظم آن به اعماق گوشته شده است.

 این مطالعه تنها شاهد برای قاره­‌ی گم شده­‌ی آدریا کبیر نیست. دیگر محققین که از امواج لرزه­‌ای برای ایجاد توموگرافی کامپیوتری استفاده کرده­‌اند، یک اطلس زیر زمینی از تصاویر ساختارهای عمیق ایجاد کرده­‌اند. این مطالعه نشان می‌­دهد هم‌­اکنون بخش­‌هایی از آدریای بزرگ به پهنای ۱۵۰۰ کیلومتر در زیر صفحات کره زمین قرار گرفته است.

 

 

منبع: sciencemag

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *